1. ΚΕΙΜΕΝΟ
Πνευματική οκνηρία, εσωτερική αδράνεια των ανθρώπων
«…Αν, βέβαια, ο σύγχρονος άνθρωπος δεν ήταν οκνηρός κι αν αγαπούσε να σκέφτεται για λογαριασμό του και να μην αφήνει κάποιους ανεύθυνους να σκέφτονται και να αποφασίζουν γι’ αυτόν – όπως γίνεται στα τυραννικά καθεστώτα- τότε θα ξαναγυρνούσε υπό την σκέπη του λόγου. Η πνευματική όμως οκνηρία και η εσωτερική αδράνεια των ανθρώπων της εποχής μας είναι μια βοώσα πραγματικότητα. Η εικόνα γίνεται πιο βολική. Το ότι γίνεται και αποβλακωτική, αυτό ελάχιστοι το συλλογίζονται. Η τεχνική πρόοδος μας βοηθάει αφάνταστα. Και σιγά σιγά, η πηγή του λόγου μέσα μας κοκαλώνει. Εξακολουθούμε να μιλάμε για γλώσσα και, για τα προβλήματα της γλώσσας, όμως η εικόνα μας κατευθύνει ευκολότερα, αμεσότερα, πρακτικότερα. Μια φωτογραφία πείθει περισσότερο από ένα γράμμα, συγκινεί περισσότερο. Το πρόσωπο των αγαπημένων μας μας ενδιαφέρει περισσότερο από την ψυχή τους. Κι έτσι, οι σπινθήρες που ο λόγος άναβε μέσα μας όσο πάει και λιγοστεύουν, ο αληθινός λόγος. Γιατί πια, αυτός που μιλάμε και χρησιμοποιούμε, είναι συνήθως επίπεδος, περιγραφικός, στρεβλός. Κι όταν είναι λόγος αποκαλυπτικός, μυστηριακός, τότε ενοχλεί και ο σημερινός κόσμος φροντίζει να τον ξεχάσει. Τα σοβαρά κείμενα, τα σοβαρά βιβλία που σπάζουν τα φράγματα κι απογυμνώνουν τις ψυχές, μένουν στα ράφι και κινούνται τα άλλα, που είναι γεμάτα εικόνες και πραγματισμό.
Τώρα που όσο πάει και διαδίδεται κι η τηλεόραση, το πρόβλημα γίνεται οξύτερο. Γιατί τα καλά περιοδικά, ξέρουν και συγκερνούν το λόγο με την εικόνα που, είναι φυσικό, δεν μπορούμε να την απομονώσουμε, ν’ αρνηθούμε τις δυνατότητές της. Αλλά η τηλεόραση; Ο κινηματογράφος, βέβαια, ύστερα από περιπέτειες οδυνηρές ανοίγει ένα δρόμο, νόμιμο και έξυπνο πνευματικά, δείχνοντάς μας διαμέσου της εικόνας την άλλη, αθέατη πραγματικότητα, την πραγματικότητα της ψυχής, του λόγου που αυτή γεννά. Πόσα όμως εκατομμύρια συνειδήσεις χάθηκαν ως τώρα εξαιτίας του κινηματογράφου, που, επιτέλους, δεν τον είχαμε και στο σπίτι μας!
Η τηλεόραση, τα «κόμικς», τα «σλάιντ» βρίσκονται μέσα στο σπίτι μας και βυθίζουν την οικογένεια στη σιωπή. Οι ψυχές ναρκώνονται κι ενώ οι άνθρωποι συζούν, δε μπορεί ποτέ να ανακαλύψει η μία την άλλη. Αν συντελούνταν αυτή η ανακάλυψη, τότε θ’ άρχιζε η ζωοποίηση του λόγου. Και δε θα ’ χανε, φυσικά, η εικόνα την αξία της, αλλά η αξία αυτή θα ήταν βοηθητική κι όχι τυραννική, όπως έγινε σήμερα. Τότε η φαντασία του ανθρώπου θα ξανάνθιζε και με το λόγο θα ξανάπλαθε την πραγματικότητα».
Κώστας Κ. Τσιρόπουλος
2. ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Α. 1. Να γραφεί η περίληψη του κειμένου που σας δόθηκε (80 λέξεις).
(Μονάδες 25)
Β. 1. «Οι ψυχές ναρκώνονται κι ενώ οι άνθρωποι συζούν, δε μπορεί ποτέ να ανακαλύψει η μία την άλλη». Να αναπτύξετε το νόημα της περιόδου σε μία παράγραφο 70 - 80 λέξεων.
(Μονάδες 10)
Β. 2. α. Να γράψετε ένα τίτλο χωρίς σχόλιο και ένα με σχόλιο επιδοκιμαστικό για το κείμενο που σας δόθηκε.
(Μονάδες 10)
Β. 2. β. Να βρείτε τα δομικά στοιχεία της τρίτης παραγράφου του κειμένου .
(Μονάδες 5)
Β. 3. Για καθεμία από τις παρακάτω λέξεις να παραθέσετε μία συνώνυμή της:
Α. οκνηρία:
…………………………………………………………………………………………
Β. αδράνεια:
…………………………………………………………………………………………
Γ. οξύτερο:
……………………………………………………………………………………………………
(Μονάδες 6)
Β. 4. Να εντοπίσετε στο κείμενο ένα ρητορικό ερώτημα και να γράψετε τι επιδιώκει ο συγγραφέας με τη χρήση αυτού του ερωτήματος.
(Μονάδες 4)
3. ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΛΟΓΟΥ
Γ. Σε ημερίδα που διοργανώνει η Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών σε συνεργασία με το Ραδιοτηλεοπτικό Συμβούλιο, καλείσθε ως επίτιμο μέλος της Εταιρείας να εκφωνήσετε μια ομιλία με θέμα: «Η κυριαρχία της εικόνας και οι επιδράσεις της στη γλώσσα, την επικοινωνία και την κοινωνία γενικότερα» (400 - 500 λέξεις).
(Μονάδες 40)
Σπυροπούλου Μαρία, Φιλόλογος