Ι. ΔΙΔΑΓΜΕΝΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια, ενότητες 4, 5

4. [Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ομοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ᾽ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί. Καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται.] διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι· κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις. Οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι, ἀλλὰ πάμπολυ, μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν.

5. Σημεῖον δὲ δεῖ ποιεῖσθαι τῶν ἕξεων τὴν ἐπιγινομένην ἡδονὴν ἢ λύπην τοῖς ἔργοις· ὁ μὲν γὰρ ἀπεχόμενος τῶν σωματικῶν ἡδονῶν καὶ αὐτῷ τούτῳ χαίρων σώφρων, ὁ δ᾽ ἀχθόμενος ἀκόλαστος, καὶ ὁ μὲν ὑπομένων τὰ δεινὰ καὶ χαίρων ἢ μὴ λυπούμενός γε ἀνδρεῖος, ὁ δὲ λυπούμενος δειλός. περὶ ἡδονὰς γὰρ καὶ λύπας ἐστὶν ἡ ἠθικὴ ἀρετή· διὰ μὲν γὰρ τὴν ἡδονὴν τὰ φαῦλα πράττομεν, διὰ δὲ τὴν λύπην τῶν καλῶν ἀπεχόμεθα. διὸ δεῖ ἦχθαί πως εὐθὺς ἐκ νέων, ὡς ὁ Πλάτων φησίν, ὥστε χαίρειν τε καὶ λυπεῖσθαι οἷς δεῖ· ἡ γὰρ ὀρθὴ παιδεία αὕτη ἐστίν.

 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ *

Α. Από το παραπάνω κείμενο να γράψετε τη μετάφραση του αποσπάσματος: «Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει.... ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται».

 (10 μονάδες)

Β. Να απαντήσετε στις ακόλουθες ερωτήσεις:

Β1. Ποια συλλογιστική μέθοδο ακολουθεί ο Αριστοτέλης στην ενότητα 4 («Οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ...... μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν») και σε ποιο συμπέρασμα καταλήγει;  

(15 μονάδες)

Β2. Με ποιο κριτήριο μπορεί να αποφανθεί κανείς, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, για την οριστική διαμόρφωση των έξεων;  

(15 μονάδες)

Β3. Ποιον ορισμό δίνει ο Αριστοτέλης για την ευδαιμονία; Τι δείχνει αυτός ο ορισμός ως προς τις πεποιθήσεις του Αριστοτέλη;  

(10 μονάδες)

Β4. Να βρείτε στο παραπάνω κείμενο (ενότητες 4 και 5) λέξεις ετυμολογικά συγγενείς με τις παρακάτω:

  (10 μονάδες)

θυμός:

στροφή:

αχάριστος:

σημαντικός:

διαμονή:

πράξη:

αποχή:

διαφήμιση:

ορθολογισμός:

παιδί:

ΙΙ. ΑΔΙΔΑΚΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ

Ἔχοιμι δ’ ἂν καὶ ἄλλα πολλὰ εἰπεῖν περὶ τούτου, ἀλλ’ ἐπειδὴ παρ’ ὑμῖν οὐ νόμιμόν ἐστιν ἔξω τοῦ πράγματος λέγειν, ἐκεῖνο ἐνθυμεῖσθε· οὗτοί εἰσιν οἱ βίᾳ εἰς τὴν ἡμετέραν οἰκίαν εἰσιόντες, οὗτοι οἱ διώκοντες, οὗτοι οἱ βίᾳ ἐκ τῆς ὁδοῦ συναρπάζοντες ἡμᾶς. ὧν ὑμεῖς μεμνημένοι τὰ δίκαια ψηφίζεσθε, καὶ μὴ περιίδητε ἐκ τῆς πατρίδος ἀδίκως ἐκπεσόντα, ὑπὲρ ἧς ἐγὼ πολλοὺς κινδύνους κεκινδύνευκα.[...]ὥστε δικαίως ἂν ὑφ’ ὑμῶν καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων ἐλεηθείην, οὐ μόνον εἴ τι πάθοιμι ὧν Σίμων βούλεται, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἠναγκάσθην ἐκ τοιούτων πραγμάτων εἰς τοιούτους ἀγῶνας καταστῆναι.

 Λυσίας, Προς Σίμωνα Απολογία, 46-48

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ

Α. Να γράψετε τη μετάφραση του παραπάνω κειμένου.  

(20 μονάδες)

Β1. Να γράψετε τους τύπους που ζητούνται:

 (10 μονάδες)

ὑμῖν: τον ίδιο τύπο στον ενικό

οἰκίαν: δοτική ενικού

ὁδοῦ: ονομαστική πληθυντικού

πατρίδος: ονομαστική ενικού

πραγμάτων: δοτική πληθυντικού

ἀγῶνας: γενική ενικού

πολλοὺς: γενική πληθυντικού

Ἔχοιμι: γ΄ ενικό οριστικής ενεστώτα

ψηφίζεσθε: ίδιος τύπος στον παρατατικό

πάθοιμι: οριστική ενεστώτα στο ίδιο πρόσωπο

Β2. α. Να γίνει συντακτική αναγνώριση των παρακάτω τύπων (πρόκειται για τις υπογραμμισμένες λέξεις στο κείμενο):

εἰπεῖν, εἰς τὴν (...) οἰκίαν,   μεμνημένοι,   ἐκπεσόντα

(4 μονάδες)

Β2. β. Να αναγνωρίσετε πλήρως τη δευτερεύουσα πρόταση: «ὅτι ἠναγκάσθην ἐκ τοιούτων πραγμάτων εἰς τοιούτους ἀγῶνας καταστῆναι» 

(6 μονάδες)

* Υπάρχει μια διαφοροποίηση στη βαθμολόγηση των ερωτήσεων σε σχέση με τα προβλεπόμενα (2 ερωτήσεις βαθμολογήθηκαν με 15 αντί του προβλεπόμενου 10).

Μπάρκογλου Γεωργία, Φιλόλογος