Πλάτων, Πολιτικός. Η υπόθεση του διαλόγου

 

 

Ο διάλογος διεξάγεται ανάμεσα στον Ελεάτη Ξένο και στον Νέο Σωκράτη (πρόσωπα του διαλόγου είναι και ο Σωκράτης και ο Θεόδωρος αλλά η συμμετοχή τους είναι ελάχιστη). Έχει ως θεματολογία τη διακυβέρνηση των ανθρώπων από τον πολιτικό άνδρα. Προσπαθούν να ορίσουν την πολιτική τέχνη, που είναι μια επιστήμη ανώτερη από τις άλλες, τις οποίες ελέγχει και συντονίζει. Μέρη της πολιτικής τέχνης δηλαδή είναι η ρητορική, η πολεμική, και η δικαστική, που, ενώ έχουν μια αυτονομία, ελέγχονται και ανακατευθύνονται από την πολιτική.

Ο πολιτικός μοιάζει με τον καλό υφαντή, ο οποίος θα χρησιμοποιήσει όλα τα υλικά για να δημιουργήσει ένα καλό υφαντό με τη σύνθεση ή την αξιοποίηση των πιο ετερόκλιτων υλικών. Ο υφαντής θα χρησιμοποιήσει το σκληρό και το μαλακό μαλλί, προκειμένου να αποδώσει το τέλειο υφαντό. Έτσι και ο πολιτικός θα μεταχειριστεί τη γενναία και τη συνετή προσωπικότητα, την ορμητικότητα και την ηπιότητα, προκειμένου να δομήσει την τέλεια, την ολοκληρωμένη πολιτεία.

Ο πολιτικός άνδρας σέβεται τον νόμο, αλλά είναι σε θέση και να τον υπερκεράσει, εάν κρίνει πως διακυβεύεται το συμφέρον της πόλης ή εάν χρήζει αλλαγής ή συμπλήρωσης με έναν άλλο νόμο.

Ο διάλογος κλείνει με μια αναφορά στα πολιτεύματα και τις εκτροπές που αυτά μπορούν να εμφανίσουν. Υπάρχει η διακυβέρνηση του ενός (μοναρχία), η διακυβέρνηση των ολίγων (ολιγαρχία) και η διακυβέρνηση των πολλών (δημοκρατία). Η μοναρχία διακρίνεται σε καλή διακυβέρνηση από τον βασιλέα, που τηρεί τους νόμους και σε κακή από τον τύραννο, που ό,τι κάνει το κάνει για ίδιον όφελος. Το ίδιο συμβαίνει και στην ολιγαρχία, κατά την οποία η καλή αριστοκρατία των πλουσίων τηρεί τους νόμους, όπως ο βασιλείς, ενώ η ολιγαρχία παραβαίνει τους θεσπισμένους νόμους και οι πλούσιοι κυβερνούν για τα προσωπικά τους συμφέροντα. Τέλος, στη δημοκρατία υπάρχει η περίπτωση να ασκείται η εξουσία σύμφωνα με τους νόμους, οπότε είναι η καλή εκδοχή της και υπάρχει η περίπτωση να ασκείται παράνομα, οπότε έχουμε στρέβλωση της δημοκρατίας. Ο όρος οχλοκρατία, ως σύμπτωμα της κακής δημοκρατίας, δεν χρησιμοποιείται από τον Πλάτωνα. Ο όρος της οχλοκρατίας ανήκει στον Αριστοτέλη.